Op 17 en 18 november 2025 werd Nederland tijdelijk stilgelegd — niet door een ramp, maar door een oefening. De Rijksoverheid en de National Coordinator for Counterterrorism and Security (NCTV) lanceerden de campagne 'Nederland valt uit'Nederland als onderdeel van de langlopende initiatief 'Denk vooruit'. Het doel? Niet schrikken, maar voorbereiden. Want als de stroom echt uitvalt — door een cyberaanval, een storm of oorlog — dan zijn de eerste 72 uur uitsluitend uw verantwoordelijkheid.
Waarom nu? En waarom zo dramatisch?
De campagne is geen fictie. Vanaf middernacht op 17 november toonden autowegen de boodschap ‘Nederland valt uit’, TV-zenders lieten crisisbanners zien, en radiosenders zonden alarmberichten uit. ATMs van Geldmaat toonden foutmeldingen, de NS liet treinborden stilvallen, en supermarkten als Albert Heijn simuleerden een systeemcrisis. Het waren geen echte uitvallen — maar een krachtige waarschuwing. De NCTV wilde duidelijk maken: als de elektriciteit wegtrekt, verdwijnt ook alles wat we als vanzelfsprekend beschouwen. Geen internet. Geen cash. Geen verlichting. Geen verkeerslichten. Geen afvalophaling. Geen koude frisdrank in de koelkast.Hoe realistisch is dit?
Deze oefening bouwt voort op de succesvolle EO-programma ‘Black Out’ van vorig jaar, waarin een ingewikkelde cyberaanval op het netwerk van Stedin de stroom uitschakelde in Zuid-Holland, Zeeland en Utrecht. De resultaten waren onthullend: binnen vier uur waren de supermarkten leeg, de banken gesloten, en de ambulances vertraagd. Mensen stonden met lege telefoons voor de deur van de apotheek. ‘We dachten dat we goed voorbereid waren,’ zei een bewoner uit Zoetermeer. ‘Toen de batterij leeg was, was ik verloren.’ Nu is het tijd om van angst naar actie te gaan. De Rijksoverheid benadrukt: ‘In een echte crisis zijn politie, brandweer en hulpdiensten niet overal tegelijk. Ze richten eerst de noodpunten in — u moet zichzelf helpen.’Wat moet u in uw noodkoffer doen?
De gemeenten Baarn, Montfoort en Vijfheerenlanden sturen een eenvoudig, maar cruciaal bericht: maak een noodkoffer. Niet als extra kastje in de schuur — maar als iets wat u dagelijks ziet. Wat erin moet?- Een handlamp en extra batterijen (geen LED-lampjes met USB — die werken niet zonder stroom)
- Een radio met handcrank en batterijen (niet alleen via internet)
- Minstens 3 liter water per persoon per dag — voor drinken, koken, hygiëne
- Niet-verdergaande voedsel: konserve, noten, droog fruit, energieriegels
- Cash — veel cash. Geen pin. Geen mobiel betalen. Geen app.
- Een powerbank, volledig opgeladen — en een lader die werkt zonder stopcontact
- Een lijst met contactpersonen: wie belt u als de telefoon valt? Waar ontmoet u de familie?
De boodschap: samen sterker
‘Wie voorbereid is, blijft kalm en kan een verschil maken voor zichzelf en anderen,’ zegt de gemeente Vijfheerenlanden. Dat is de kern. Het gaat niet om eenzaam overleven. Het gaat om buurtverband. De man van 78 die zijn buurvrouw helpt met haar medicijnen. De student die een powerbank deelt met zijn flatgenoten. De ouder die een radio meeneemt naar de kleinkinderen. De campagne roept op tot gesprekken. Niet op Twitter. Niet op WhatsApp. Maar bij de koffie. Op de trap. Bij het afval. ‘Als u niets doet, bent u een last. Als u voorbereid bent, bent u een hulp,’ aldus een lokale crisismanager uit Utrecht.
Wat komt er nu?
Vanaf 25 november 2025 krijgt elk huishouden in Nederland een praktijkgids in de brievenbus. Het boekje, ontwikkeld door de Rijksoverheid, bevat stappenplannen, een voorbeeld van een noodplan, en een checklist voor kinderen en ouderen. Daarnaast blijft de website denkvooruit.nl actief — hoewel we geen links mogen geven, kunt u deze eenvoudig vinden via een zoekmachine. En voor wie het niet weet: voor vragen kunt u bellen naar 1400. De lijn staat open.Waarom is dit geen overreactie?
De laatste jaren hebben we het gezien: de stormen van 2022, de wateroverlast in Limburg, de cyberaanval op de GGD in 2023, de vertragingen bij de elektriciteitsnetten. De wereld verandert. De klimaatcrisis maakt extreem weer normaal. De geopolitieke spanningen verhogen het risico op doelgerichte aanvallen op infrastructuur. De energietransitie, hoewel noodzakelijk, maakt het netwerk kwetsbaarder — niet sterker. ‘We hebben geen keus,’ zegt dr. Elise van Dijk, crisismanagementexpert aan de Universiteit van Utrecht. ‘Of we bereiden ons voor, of we wachten tot het te laat is. Er is geen tweede kans bij een langdurige stroomuitval.’FAQ
Frequently Asked Questions
Hoe lang kan een stroomuitval duren in Nederland?
In een ernstige crisis kan een stroomuitval tot 14 dagen duren, vooral als de infrastructuur beschadigd is of de toelevering van brandstoffen voor generatoren wordt onderbroken. De meeste kleine uitvallen worden binnen 24 uur hersteld, maar bij een grootschalige aanval — zoals een cyberaanval op het nationale net — kan het weken duren. De Rijksoverheid stelt dat u zich moet voorbereiden op minstens 72 uur zelfredzaamheid.
Waarom cash? Ik heb toch mijn mobiel!
In een stroomuitval werken PIN-terminals, mobiele betalingen en bankapplicaties niet. De meeste supermarkten en apotheek hebben geen back-up voor digitale betalingen. Cash is de enige betaalmiddel dat werkt zonder elektriciteit of internet. De NCTV raadt aan om minstens €200 in kleine biljetten klaar te hebben — voor voedsel, water, benzine of een noodherberg.
Moet ik echt een radio met handcrank kopen?
Ja. Internet en mobiele netwerken zijn kwetsbaar bij een crisis. Een handcrankradio ontvangt de nationale noodzender (NPO Radio 1 of de regionale radio) zelfs zonder batterijen. Het is de enige betrouwbare bron voor officiële instructies van de overheid. Een gewone radio met batterijen werkt ook — maar alleen als u reservebatterijen heeft. Geen smartphones, geen apps.
Wat als ik alleen woon of een ouder ben?
De campagne benadrukt: u bent niet alleen. Neem contact op met uw buurtvereniging of gemeente. Veel gemeenten, zoals Montfoort en Baarn, hebben een ‘buurthulplijst’ opgezet waar u zich kunt inschrijven. Vrienden, familie of jongere buren kunnen helpen met boodschappen, medicijnen of het opladen van apparaten. Het is geen schande om hulp te vragen — het is slim.
Hoe weet ik of een stroomuitval echt is of een oefening?
Tijdens de campagne zijn de simulaties duidelijk herkenbaar: ze gebeuren op specifieke data en plaatsen. Als de stroom plotseling uitvalt op een andere dag, en u geen bericht krijgt via radio of TV, neem dan aan dat het echt is. Controleer de NPO-radio (107.7 FM) of bel 1400. Als u geen stroom hebt en niets hoort, vermoed dan het ergste — en handel als zou het echt zijn.
Is dit een voorbereiding op oorlog?
Het is geen specifieke voorbereiding op oorlog, maar wel op de gevolgen ervan. Een oorlog zou de infrastructuur kunnen beschadigen, maar ook een extreme storm, een cyberaanval of een technische ramp kunnen de stroom uitschakelen. De campagne is breed opgezet: het gaat om alle mogelijke crises. De NCTV zegt: ‘We bereiden ons voor op wat we weten — en op wat we niet weten.’